Cung khởi Tiểu Hạn được xác định từ 4 cung Thổ như sau:
Sinh năm Dần-Ngọ-Tuất thì khởi ở Thìn.
Sinh năm Tị-Dậu-Sửu thì khởi ở Mùi.
Sinh năm Thân-Tí-Thìn thì khởi ở Tuất.
Sinh năm Hợi-Mão-Mùi thì khởi ở Sửu.
Cụ thể hơn là:
Dần-Ngọ-Tuất: Tuất là Mộ, xung với Thìn, nên khởi tại Thìn.
Tị-Dậu-Sửu: Sửu là Mộ, xung với Mùi, nên khởi tại Mùi.
Thân-Tí-Thìn: Thìn là Mộ, xung với Tuất, nên khởi tại Tuất.
Hợi-Mão-Mùi: Mùi là Mộ, xung với Sửu, nên khởi tại Sửu.
Phép an Tiểu Hạn lấy tam hợp Sinh-Vượng-Mộ của năm sinh làm cơ sở, dùng đối xung của Mộ vị để xác lập điểm khởi, rồi cho hạn vận hành trên vòng 12 cung.
Ví dụ: Tam hợp Dần (Tứ Sinh) – Ngọ (Tứ Chính) – Tuất (Tứ Mộ). Tuất là Mộ, đối xung với Thìn, nên khởi tại Thìn.
Tại sao người xưa lựa chọn chính quan hệ giữa tam hợp, Mộ vị và đối xung để kiến lập quỹ đạo này?
Trước hết, phải dựa vào các cơ sở sau…
Thứ tự 12 Địa Chi cố định:
Tị Ngọ Mùi Thân
Thìn Dậu
Mão Tuất
Dần Sửu Tí Hợi
Ngũ hành theo 4 mùa:
Hoả Hoả Thổ Kim
Thổ Kim
Mộc Thổ
Mộc Thổ Thuỷ Thuỷ
Ngũ hành theo tam hợp:
Kim Hoả Mộc Thuỷ
Thuỷ Kim
Mộc Hoả
Hoả Kim Thuỷ Mộc
Ta có:
Dần-Ngọ-Tuất (Hoả)
Tị-Dậu-Sửu (Kim)
Thân-Tí-Thìn (Thuỷ)
Hợi-Mão-Mùi (Mộc)
Sinh năm Dần-Ngọ-Tuất (tam hợp Hoả) thì khởi ở Thìn:
Thìn là Thổ (giao mùa): từ Mộc chuyển tiếp thành Hoả (tức là từ xuân sang hạ).
Sinh năm Tị-Dậu-Sửu (tam hợp Kim) thì khởi ở Mùi:
Mùi là Thổ (giao mùa): từ Hoả chuyển tiếp thành Kim (tức là từ hạ sang thu).
Sinh năm Thân-Tí-Thìn (tam hợp Thuỷ) thì khởi ở Tuất:
Tuất là Thổ (giao mùa): từ Kim chuyển tiếp thành Thuỷ (tức là từ thu sang đông).
Sinh năm Hợi-Mão-Mùi (tam hợp Mộc) thì khởi ở Sửu:
Sửu là Thổ (giao mùa): từ Thuỷ chuyển tiếp thành Mộc (tức là từ đông sang xuân).
Ngũ Hành theo tam hợp là chu kì 12 năm. Còn Ngũ Hành theo 4 mùa là chu kì 12 tháng. Đây là mối quan hệ giữa năm và tháng.
Ví dụ: Năm là tam hợp Mộc thì tháng khởi Tiểu Hạn phải ở cung Thổ (giao mùa) chuyển tiếp từ Thuỷ sang Mộc (từ đông sang xuân). Nếu sinh năm Hợi thì khởi Hợi ở cung Sửu.
Sự vận hành của Tiểu Hạn tác động lên bản mệnh mang khí của tam hợp tuổi sinh. Và 3 tuổi trong cùng một tam hợp đều mang cùng một bản chất Ngũ Hành khí. Để khí của tam hợp tuổi hoà nhập được vào thời tiết 4 mùa, nó cần một “trạm trung chuyển” (Thổ) tại vị trí chuyển tiếp mùa tương ứng.
Tam hợp tuổi thuộc hành nào, thì Tiểu Hạn sẽ khởi tại cung Thổ nằm ngay trước mùa của hành đó, cũng chính là cung đối xung với Mộ khố của tam hợp ấy.
Tiểu Hạn và Lưu Niên (nơi đặt Lưu Thái Tuế của năm đang xét) là 2 mô hình vận hạn. Đây là 2 cách xác định cung khác nhau, dù đều có thể được dùng để luận vận hạn từng năm.
Lưu Niên cung cấp toạ độ của năm hạn hiện tại theo dòng thời gian đi tới (theo 12 Địa Chi cố định). Còn Tiểu Hạn cung cấp toạ độ của năm hạn trong một chu kì riêng. Tiểu Hạn nhấn mạnh sự vận hành dựa trên phương vị của tam hợp (tam phương) và đối xung trên vòng 12 cung. Đây là sự vận hành phát sinh từ cấu trúc phương vị (tam phương tứ chính) của mệnh bàn.
Tiểu Hạn tuân theo quy tắc nam đi thuận, nữ đi nghịch (không phân biệt âm dương). Điều này cũng cho thấy sự khác biệt với Lưu Niên. Nếu Lưu Niên vận hành theo dòng chảy thời gian 1 chiều, thì Tiểu Hạn vận hành dựa trên cơ sở là mối quan hệ về không gian trong mệnh bàn.
Nói về Hoả Tinh, Linh Tinh…
Cặp sát tinh này cũng vận hành theo không gian của 4 bộ tam hợp và cũng theo quy tắc thuận nghịch (có phân biệt âm dương).
Dương nam, âm nữ thì Hoả đếm thuận, Linh đếm nghịch.
Âm nam, dương nữ thì Hoả đếm nghịch, Linh đếm thuận.
Hoả Linh vận hành cùng chiều với vòng vận qua các cung chức.
Dương nam, âm nữ thì vòng vận đi thuận.
Âm nam, dương nữ thì vòng vận đi nghịch.
Đây là điểm khác biệt cốt lõi về bản chất của Hoả Linh với tứ sát tinh Kình Đà Không Kiếp.
Sinh năm Dần-Ngọ-Tuất: Hoả Linh đối xứng qua trục Dần Thân.
Sinh năm Tị-Dậu-Sửu: Hoả Linh luôn nhị hợp.
Sinh năm Thân-Tí-Thìn: Hoả Linh đối xứng qua trục Tí Ngọ.
Sinh năm Hợi-Mão-Mùi: Hoả Linh đối xứng qua trục Tí Ngọ.
Hoả Linh miếu-vượng ở các cung ban ngày. Vì mang tính chất của Thái Dương nên cái hoạ mà cặp sát tinh này gây ra có tính chất là hoả hoạn, đốt phá, nóng nảy…
Ngoài ra…
Người xưa có xây dựng các nguyên lí ấy từ một thuyết vũ trụ luận cụ thể hay không?
Người xưa xây dựng cấu trúc mệnh bàn rồi mới mô tả con người từ khuôn khổ đó, chứ không phải nghiên cứu con người rồi mới xây dựng cấu trúc mệnh bàn. Điều này càng nhấn mạnh rằng người xưa có chủ ý hướng tới việc hoà hợp với cấu trúc vũ trụ, thay vì coi bản thân mình là chủ đạo. Cho nên lí giải mệnh bàn không phải là đi trả lời câu hỏi: Nguyên lí ấy xuất phát từ thứ mong muốn nào của con người?…
Khi một cấu trúc tồn tại tự nhiên trong không gian, nó tự phát sinh “dòng khí” (lực đẩy) vận hành liên tục. Nó không cần nguyên nhân nào thúc đẩy, vì nó cũng đang nằm trong một vũ trụ tự vận hành mà không có điểm đầu hay điểm cuối…
